Quetiapin

Basisinformatie over Quetiapine

• INN (Internationale Niet-Eigendomsnaam): Quetiapine
• Merknaam beschikbaar in Nederland: Seroquel, Seroquel XR, Quetialan, Quetapel, Quetiaccord, Apo-Quetiapine en meer
• ATC-code: N05AH04
• Vormen en doseringen: Tablets (25-400 mg), Extended-release (50-400 mg)
• Fabrikanten in Nederland: AstraZeneca, Mylan, Sandoz, Apotex, en anderen
• Registratiestatus in Nederland: Voorlichting via CBG en EMA
• OTC/Rx-classificatie: Voorschriftgeneesmiddel (Rx)

Laatste Onderzoeksinzichten

Recente onderzoeken benadrukken quetiapine als een belangrijk tweede-generatie antipsychoticum, met bewezen effectiviteit bij de behandeling van schizofrenie en bipolaire stoornissen. Ondanks de effectiviteit zijn er aanzienlijke trade-offs, met name op het gebied van metabole bijwerkingen en sedatie. Systematische reviews hebben aangetoond dat de antipsychotische werkzaamheid van quetiapine vergelijkbaar is met andere atypische middelen. Een bijkomend risico is echter de toegenomen kans op gewichtstoename, evenals veranderingen in lipiden- en glycemieniveaus. Deze aandacht voor metabole bijwerkingen heeft geleid tot de groeiende bezorgdheid over langetermijneffecten, en wordt vaak gevonden in zoektermen als "quetiapin langzeitschäden". De huidige gegevens zijn echter beperkt en heterogeen, vooral wat betreft longitudinale cohortstudies. Verschillende belangrijke bevindingen komen naar voren in recente studies, zoals: - Dosis-responsrelaties: Er zijn duidelijke relaties tussen de ingenomen dosis en zowel de effectiviteit als de bijwerkingen. - Voordelen van XR-formuleringen: Extended-release (XR) formuleringen blijken voordelen te bieden voor nachtelijke sedatie en therapietrouw. - Risico op orthostatische hypotensie: Bij de opstart van quetiapine is er een verhoogd risico op orthostatische hypotensie, wat extra monitoring vereist. Deze inzichten zijn cruciaal voor zorgverleners en patiënten, vooral gezien het toenemende gebruik van quetiapine in verschillende behandelsettings. De afwegingen tussen effectiviteit en mogelijke bijwerkingen zijn essentieel voor het maken van geïnformeerde behandelkeuzes.

Kernbevindingen uit Onderzoek

Onderzoeksaspect	Vondsten
Dosis-responsrelatie	Effectiviteit en bijwerkingen hangen sterk samen met de dosis quetiapine.
XR vs IR formuleringen	XR-formuleert tot betere therapietrouw en kan sedatie verbeteren.
Orthostatische hypotensie	Verhoogd risico bij opstartdosis, verdere monitoring is vereist.

Deze ontdekkingen maken het noodzakelijk om bij het voorschrijven van quetiapine rekening te houden met zowel de therapeutische voordelen als de potentiële risico’s. Voor zowel medici als patiënten is het belangrijk om bewust om te gaan met medicatie en open te staan voor bijvoorbeeld alternatieve therapieën waar nodig.

Samenstelling en merkenlandschap (INN, CBG-status)

Wanneer het om quetiapine gaat, wat is dan de eerste gedachte die in je opkomt? Deze veelgebruikte medicatie voor psychische aandoeningen zoals schizofrenie en bipolaire stoornis is wereldwijd bekend. De internationale niet-proprietaire naam (INN) voor deze stof is quetiapine.

Quetiapine is beschikbaar onder diverse merk- en generieke namen. De bekendste onder deze zijn Seroquel en Seroquel XR, samen met een scala aan generieke versies, waaronder Quetialan, Quetapel, en Apo-Quetiapine. Dit medicijn is niet alleen in de Nederlandse apotheken te vinden, maar ook daarbuiten, elk land heeft zijn eigen variatieve versie en verpakking. Voor een eenvoudig overzicht is er onderstaande tabel gemaakt:

Merk	Land/Regio	Verpakking
Seroquel	Wereldwijd	Tabletten 25–400 mg, blisterverpakkingen
Seroquel XR	Globaal	Extended-release tabletten, 50–400 mg
Quetialan	Oostenrijk	Tabletten 25, 100, 200, 300 mg; XR 150–400 mg
Apo-Quetiapine	Canada, EU	Tabletten 25–300 mg
Quetapel	Nieuw-Zeeland	Tabletten (diverse sterkten)

Met de ATC-code N05AH04 wordt quetiapine geclassificeerd als een atypisch antipsychoticum. Dit zijn medicijnen die vaak worden voorgeschreven voor psychische aandoeningen. De registratie en vergunning van quetiapine verlopen via het CBG in Nederland, en de bijbehorende productinformatie wordt goedgekeurd door de EMA. Apotheken in Nederland bieden zowel de merknamen als generieke versies aan, waardoor patiënten vaak de keuze hebben.

Contra-indicaties en bijzondere voorzorgsmaatregelen (inzichten van Lareb)

Bij het gebruik van quetiapine is het essentieel om bewust te zijn van de contra-indicaties. Wat zijn nu de absolute tegenindicaties? Iedereen met een bekende overgevoeligheid voor quetiapine of de hulpstoffen in de formulering moet dit medicijn beslist vermijden.

Daarnaast zijn er relatieve contra-indicaties die aandacht verdienen:

• Voorgeschiedenis van hart- en vaatziekten, vooral bij QT-verlenging
• Oudere patiënten met dementiegerelateerde psychose, gezien de verhoogde mortaliteit
• Leverfunctiestoornissen
• Epilepsie
• Metabole risicofactoren

Uit meldingen van Lareb blijkt dat sedatie, orthostatische hypotensie en metabole veranderingen tot de meest gerapporteerde bijwerkingen behoren. Het is aan te raden om nieuwe of ernstige bijwerkingen te melden via Lareb. Bovendien zijn er bij co-medicatie met sterke CYP3A4-remmers, zoals ketoconazol, dosisaanpassingen noodzakelijk om de veiligheid te waarborgen.

Een flowchart voor meldingen naar Lareb kan helpen om het proces te stroomlijnen. Het is cruciaal dat zorgprofessionals deze richtlijnen volgen om de veiligheid van patiënten te waarborgen.

Doseringrichtlijnen

Wanneer het aankomt op de dosering van quetiapine, zijn er duidelijke richtlijnen die gevolgd moeten worden. Voor de snelheid waarmee het medicijn moet worden opgestart, gelden specifieke aanbevelingen. Voor schizofrenie wordt bijvoorbeeld vaak gestart met 50 mg tweemaal daags (IR), met een opbouw naar een dagelijkse dosis van 300–400 mg. Bij bipolaire stoornis begint de dosering meestal met 50 mg, met als doel tot 400 mg bij manische episoden en 300 mg voor depressie.

Absolute maximumdoses verschillen tussen IR en XR formuleringen:

• IR: max 750–800 mg
• XR: max 400 mg

Bij ouderen en patiënten met leverinsufficiëntie is voorzichtigheid geboden. Men begint meestal op een lagere dosis (bijvoorbeeld 25 mg) en titratie gebeurt langzamer. Het is van cruciaal belang om metingen van orthostase, sedatie en metabole parameters in acht te nemen en de arts te contacteren bij regelmatig gemiste doses.

Een gestructureerd titratieschema kan hierin ondersteuning bieden, samen met een tabel die de doses per indicatie goed overzichtelijk maakt. Adequate instructies voor het omgaan met gemiste doses zijn ook cruciaal om complicaties te voorkomen.

Overzicht van interacties (voeding, alcohol, veelvoorkomende geneesmiddelinteracties in Nederland)

Bij het gebruik van quetiapine zijn er verschillende factoren die van invloed kunnen zijn op de effectiviteit en veiligheid van deze medicatie. Patiënten maken zich vaak zorgen over hoe andere stoffen invloed kunnen hebben op hun behandeling. Dit artikel biedt een overzicht van belangrijke interacties, met een focus op voeding, alcohol en veelvoorkomende geneesmiddelinteracties die in Nederland voorkomen.

Quetiapine wordt voornamelijk gemetaboliseerd door het enzym CYP3A4. Dit betekent dat sterke remmers of inductoren van dit enzym een significante impact kunnen hebben op de plasmaconcentraties van quetiapine. Enkele voorbeelden zijn:

• Ketoconazol: Verhoogt de concentratie van quetiapine.
• Carbamazepine: Verlaagt de concentratie van quetiapine.

Bij het gebruik van alcohol in combinatie met quetiapine is voorzichtigheid geboden. Alcohol en andere sedativa kunnen de sedatie en het risico op ademhalingsdepressie versterken. Daarom is het advies als volgt:

• Geen alcohol: Het combineren van quetiapine met alcohol wordt sterk afgeraden.

Wat voedingsinteracties betreft, zijn deze over het algemeen beperkt, maar een opmerkelijke uitzondering is grapefruit. Grapefruit kan ook de werking van CYP3A4 beïnvloeden, en daarom is het verstandig om het gebruik ervan te vermijden wanneer quetiapine wordt ingenomen.

In Nederland komen er vaak combinaties voor met andere medicatie. Veel voorkomende geneesmiddelinteracties zijn onder andere:

• Antidepressiva (zoals SSRI's en SNRI's)
• Benzodiazepinen
• Lithium

Deze combinaties vereisen extra monitoring, vooral voor QT-verlenging en verhoogde sedatie. Het is cruciaal om regelmatig te worden gecontroleerd op bijwerkingen en interacties om de veiligheid van het gebruik van quetiapine te waarborgen.

Belangrijkste interacties en beslisboom voor zorgprofessionals

Een handige beslisboom voor apothekers en huisartsen kan helpen bij het identificeren van risicovolle interacties. Het is belangrijk dat zorgprofessionals bekend zijn met de volgende factoren:

Monitor en overweeg de volgende situaties:

• Wanneer quetiapine wordt voorgeschreven in combinatie met CYP3A4-remmers of -inductoren.
• Bij patiënten die regelmatig alcohol consumeren.
• In het geval van het gelijktijdige gebruik van andere sedativa of antidepressiva.

Door deze aanwijzingen te volgen, kunnen zorgverleners de behandeling van hun patiënten met quetiapine veiliger en effectiever maken. Daarnaast kan het helpen bij het verminderen van mogelijke bijwerkingen en het verbeteren van de algehele therapietrouw.

Stad	Regio	Levertijd
Amsterdam	Noord-Holland	5-7 dagen
Rotterdam	Zuid-Holland	5-7 dagen
Utrecht	Utrecht	5-7 dagen
Eindhoven	Noord-Brabant	5-7 dagen
Den Haag	Zuid-Holland	5-7 dagen
Groningen	Groningen	5-9 dagen
Tilburg	Noord-Brabant	5-9 dagen
Breda	Noord-Brabant	5-9 dagen
Haarlem	Noord-Holland	5-9 dagen
Arnhem	Gelderland	5-9 dagen
Amersfoort	Utrecht	5-9 dagen
Leiden	Zuid-Holland	5-9 dagen
Maastricht	Limburg	5-9 dagen